Yaz aylarında güneşin haftalarca hatta aylarca batmadığı ülkeler olduğunu duyduğunuzda kulağa inanılmaz geliyor. Ama bu, dünyanın kuzeyinde her yıl yaşanan gerçek bir doğa olayı. Peki güneşin batmadığı ülkeler hangileri, bu olay neden oluyor ve nerede, ne zaman görülüyor? İşte gece güneşi hakkında merak edilen her şey.
Gece güneşi (midnight sun) nedir?
Gece güneşi, yaz aylarında Kutup Dairesi'nin kuzeyinde kalan bölgelerde güneşin gece yarısı bile ufkun altına inmemesi, yani hiç batmaması durumudur. Bu bölgelerde güneş; bulunduğunuz enleme bağlı olarak günlerce, haftalarca ya da aylarca kesintisiz gökyüzünde kalır. Saat gece yarısını gösterse bile ortalık hâlâ aydınlıktır.
Güneş neden batmıyor?
Bunun sebebi, Dünya'nın kendi ekseni üzerindeki yaklaşık 23,5 derecelik eğikliğidir. Yaz mevsiminde Kuzey Kutbu Güneş'e doğru eğilir. Bu yüzden Dünya kendi etrafında dönerken bile, kutba yakın bölgeler sürekli güneş ışığı alır ve güneş bir türlü ufkun altına inemez. Kuzeye doğru çıktıkça bu süre uzar: Kutup Dairesi'ne yakın yerlerde birkaç gün sürerken, kutba yaklaştıkça aylarca süren bir "gündüz" ortaya çıkar.
Güneşin batmadığı ülkeler hangileri?
Yaz aylarında gece güneşinin görüldüğü başlıca ülkeler şunlardır: Norveç, İsveç, Finlandiya, İzlanda, Rusya, Kanada, Danimarka'ya bağlı Grönland ve ABD'ye bağlı Alaska. Bu ülkelerin tamamının Kutup Dairesi'nin kuzeyine uzanan toprakları vardır ve bu bölgelerde yaşayan insanlar her yaz güneşin batmadığı haftalara tanık olur.
Güneş en uzun hangi ülkede batmıyor?
Bu konudaki rekor Norveç'e bağlı Svalbard adalarında. Burada güneş yaklaşık 20 Nisan'dan ağustos sonuna kadar, yani neredeyse dört ay boyunca hiç batmaz. Finlandiya'nın en kuzeyinde bu süre 70 günü aşar. Rusya'nın en büyük kutup şehri Murmansk'ta güneş yaklaşık 60 gün, Alaska'nın kuzeyindeki Utqiagvik kasabasında ise mayıs ayından ağustos başına kadar sürekli gökyüzünde kalır.
Kutup noktasında ne oluyor?
En uç örnek, Kuzey Kutup Noktası'nın kendisidir. Burada güneş ilkbaharda bir kez doğar ve sonbahara kadar hiç batmaz. Yani kutupta tek bir "gün" tam altı ay sürer. Ardından tam tersi yaşanır ve güneş bu kez aylarca hiç doğmaz.
Kış aylarında ne oluyor? (Kutup gecesi)
Gece güneşinin tersi de var: "kutup gecesi". Kış aylarında aynı bölgelerde güneş bu kez haftalarca, hatta aylarca hiç doğmaz. Yine de çoğu yerde ortalık zifiri karanlık olmaz; öğle saatlerinde birkaç saatliğine maviye çalan bir alacakaranlık yaşanır.
Bu bölgelerde yaşamak, insanın uyku düzenini de etkiler. Gece yarısı hâlâ aydınlık bir gökyüzü uykuyu zorlaştırdığı için evlerde ve otellerde kalın karartma perdeleri neredeyse standarttır. İnsanlar bu bol ışığın tadını da çıkarır: Alaska'da gece yarısı beyzbol maçları oynanır, Norveç'te gece yarısı doğa yürüyüşlerine çıkılır. Kısacası sırf gezegenimizin hafif eğik duruşu yüzünden, dünyanın bir köşesinde güneşin batmayı unuttuğu koca bir yaz yaşanır.
